Short answer
Het omzeilen van de EU-sancties tegen Rusland wordt in Nederland als misdrijf vervolgd. Bestuurders die bewust via omweglanden leveren, krijgen onvoorwaardelijke gevangenisstraffen; bedrijven krijgen forse boetes en het verdiende voordeel wordt ontnomen. De handhaving wordt bovendien verder uitgebreid.
Sinds de Russische inval in Oekraïne in februari 2022 heeft de Europese Unie een omvangrijk pakket sancties tegen Rusland ingevoerd. Nederlandse bedrijven en particulieren die deze sancties overtreden, kunnen strafrechtelijk worden vervolgd. De eerste jaren werd vooral onderzocht; inmiddels zijn de eerste uitspraken gewezen en in hoger beroep bevestigd. In dit artikel zetten wij het juridisch kader uiteen, bespreken wij de belangrijkste uitspraken en beschrijven wij welke straffen de rechter oplegt.
Het juridisch kader
De sancties zijn vastgelegd in Europese verordeningen, met name Verordening 833/2014 (handelsbeperkingen) en Verordening 269/2014 (bevriezing van tegoeden van personen en entiteiten). In Nederland werken deze door via de Sanctiewet 1977 en de daarop gebaseerde sanctieregeling. Overtreding is een economisch delict onder de Wet op de economische delicten. Wie opzettelijk handelt, pleegt een misdrijf waarop maximaal zes jaar gevangenisstraf staat; een rechtspersoon kan een boete tot tien procent van de jaaromzet krijgen. De Europese richtlijn 2024/1226 verplicht lidstaten sinds 2025 tot strafbaarstelling met vergelijkbare minimumnormen; Nederland stelt zich op het standpunt dat de bestaande wetgeving daaraan al voldoet. Daarnaast ligt een nieuwe Wet internationale sanctiemaatregelen bij de Tweede Kamer, die de Sanctiewet 1977 moet vervangen en naast het strafrecht ook bestuurlijke boetes mogelijk maakt.
De uitspraken: gevangenisstraf voor bestuurders
De toon werd gezet door de rechtbank Rotterdam, die in oktober 2023 een ondernemer veroordeelde tot achttien maanden gevangenisstraf omdat hij elektronische componenten aan Russische bedrijven leverde met valse facturen waarop een bedrijf op de Malediven als klant stond. Het gerechtshof Den Haag bevestigde die straf in mei 2025 (ECLI:NL:GHDHA:2025:945) en ontnam daarnaast het verdiende voordeel (ECLI:NL:GHDHA:2025:944). Het hof overwoog dat niet hoeft vast te staan dat de goederen daadwerkelijk bij de Russische defensie-industrie terecht zijn gekomen; voldoende is dat het handelen geschikt was om die industrie van technologie te voorzien.
Zwaarder was de straf voor de directeur van een Arnhems bedrijf in luchtvaartonderdelen, dat na het ingaan van de sancties via schijnontvangers in Tadzjikistan, Servië, Turkije en Kirgizië aan Russische luchtvaartmaatschappijen bleef leveren. De rechtbank Rotterdam legde hem in oktober 2024 32 maanden onvoorwaardelijke gevangenisstraf op (ECLI:NL:RBROT:2024:9673); het bedrijf kreeg een boete van € 165.826, gelijk aan het banksaldo bij de inval (ECLI:NL:RBROT:2024:9672). De rechtbank overwoog dat het bedrijf andere afzetmarkten had moeten zoeken, maar het tegenovergestelde deed met als enig doel zo veel mogelijk geld te verdienen. De zwaarste straf tot nu toe volgde in juli 2025: een oud-medewerker van ASML en NXP die bedrijfsgeheimen over chipproductie met een contact in Rusland deelde, kreeg drie jaar gevangenisstraf (ECLI:NL:RBROT:2025:8322).
Boetes, ontneming en bijkomende maatregelen
Naast gevangenisstraf gebruiken het Openbaar Ministerie en de rechter een breed instrumentarium. Het wederrechtelijk verkregen voordeel wordt structureel ontnomen; het gerechtshof Den Haag stelde dat in augustus 2026 nog op ruim € 250.000 vast bij een IT-handelaar die servers via Kazachstan en Kirgizië naar Rusland liet gaan (ECLI:NL:GHDHA:2026:2649). Handelsvoorraden en banksaldi worden verbeurd verklaard, bestuurders kunnen uit het recht worden ontzet om bestuurder te zijn, en het OM heeft in één zaak zelfs de civiele ontbinding van de vennootschap gevorderd en gekregen. Bedrijven die meewerken en geen eerdere overtredingen hebben, komen soms in aanmerking voor een transactie; een leverancier van heimachines voor de Krimbrug betaalde zo € 1,78 miljoen, waarvan € 1,6 miljoen aan ontneming.
De rechter houdt daarbij wel rekening met persoonlijke omstandigheden. In de zaak van de IT-handelaar bleef het onvoorwaardelijke deel van de gevangenisstraf beperkt tot het voorarrest, aangevuld met een fors voorwaardelijk deel en de maximale taakstraf, uitdrukkelijk om de continuïteit van het bedrijf mogelijk te maken (ECLI:NL:RBROT:2024:11106). Ook wordt niet iedere betrokkene veroordeeld: een financieel manager die niet wist van de werkelijke bestemming van de goederen en geen bevoegdheid had om in te grijpen, werd vrijgesproken van feitelijk leidinggeven (ECLI:NL:RBAMS:2024:8569).
De handhaving neemt toe
De sanctiezaken die nu bij de rechter liggen, zijn slechts het begin. Het Functioneel Parket behandelt alle sanctiezaken met een gespecialiseerd team, de FIOD bouwt een tweede opsporingsteam op en het kabinet heeft op Prinsjesdag 2026 extra capaciteit aangekondigd. In 2025 en 2026 volgden aanhoudingen in onderzoeken naar de levering van computeronderdelen via Hongkong en de Emiraten, naar webhosting voor een gesanctioneerd bedrijf en naar IT-diensten aan een Russische bank. Ook een groot Nederlands scheepsbouwconcern staat terecht, onder meer wegens vervalste uitvoeraangiften. Bedrijven die internationaal handelen, doen er daarom goed aan hun klanten en tussenpersonen te controleren en bij twijfel juridisch advies in te winnen. Wie eenmaal in een sanctieonderzoek betrokken raakt, heeft vanaf het eerste moment een advocaat nodig die zowel het strafrecht als de sanctieregelgeving beheerst.